پتانسیومتر یک مقاومت متغیر متشکل از سه پایه است. پایه وسط معمولا پایه متغیر باری تقسیم ولتاژ است. این پایه متغیر متصل به یک دکمه چرخان (ولوم) برای تنظیم و تقسیم ولتاژ است. با تنظیم این پایه متحرک، مقادیر مقاومت متغیری ایجاد خواهد شد.

هنگامی که از یک پتانسیومتر استفاده می‌شود؛ ولتاژ و جریان هر دو تغییر می‌کنند. کنترلر تنها با در نظر گرفتن تغییرات ولتاژ در انجام محاسبات استفاده می‌کند.

کاربرد پتانسیومترها

از پتانسیومترها معمولا برای کنترل عواملی مانند نور، صوت،. دما و همچنین کنترل دستگاه‌های الکتریکی مانند کنترل صدا، دور موتور و … استفاده می‌شود. به عنوان مثال دیمر نوعی مقاومت متغییر است .که در آن از  پتانسیومتر استفاده می‌گردد. با چشم پوشی از قطعات الکترونیکی بکار رفته در ساختار دیمر،. بوسیله پتانسیومتر بکار رفته در دیمر می‌توان ولتاژ داده شده به مصرف کننده را کنترل نمود. در نتیجه این وسیله می‌تواند جهت تنظیم شدت. نور لامپ‌ها ( مثلا لامپ‌های رشته ای و چراغ‌های خواب) و نیز کنترل دور موتورهای الکتریکی. ( مثلا کنترل دور موتورهای الکتریکی تکفاز  مانند موتور پنکه های سقفی .و موتورهای بکار رفته در جرثقیل‌ها ) مورد استفاده قرار گیرد.

انواع پتانسیومترها

در زیر تعدادی از انواع متنوع پتانسیومتر‌ها شرح داده شده است:

پتانسیومترهای ریز: این قطعات با کمک ابزار ریز مانند پیچ گوشتی تنظیم می‌شوند. معمولا برای مکان‌هایی که نیاز به تغییر مداوم وجود ندارد. (صرفا جهت کالیبر کردن)، به کار گرفته می‌شوند.

پتانسیومترهای ولومی: این پتانسیومترها با دست به راحتی قابل تنظیم هستند.( جهت استفاده در سیستم‌های صوتی،  شدت نور در لامپ‌ها و …).

پتانسیومترهای دوبل: این قطعات ۶ پایه دارند که از ۲پتانسیومتر متصل به هم تشکیل شده‌اند. با تغییر پیچ قابل تنظیم، مقدار هر دو عوض شده. و مقدار مطلوب حاصل می‌گردد. این قطعات در بعضی مدارهای آمپلی فایری کاربرد دارند.

پتانسیومترها ۵ پایه‌ای: پین وسط، در این پتانسیومترها، پین تنظیم است. دو پین کناری، یک پتانسیومتر مثلا ۵ کیلو اهمی. و دو تای دیگر یک پتانسیومتر مثلا ۳ کیلواهم است. این قطعات معمولا در سیستم‌های صوتی کاربرد دارد.

برای بسیاری از افراد که با تاور کرین و بخش الکترونیکی آن بیشتر کار دارند، نام پتانسیومتر، نامی آشناست. همان طور که از اسم این کلمه مشخص است، پتانسیومتر ترکیبی از دو کلمه اختلاف پتانسیل و اندازی گیری است که ریشه های اولیه ساخت آن به دوران اولیه گسترش الکترونیک باز می گردد. پتانسیومتر قطعه و دستگاهی است که دارای یک مقاومت سه پایانه با یک اتصال یا دگمه لغزنده است که برای تغییر و کنترل بخش بندی ولتاژ استفاده می شود. یکی از مهم ترین و اصلی ترین مسئله ای که در طراحی مدارها و سیستم های الکتریکی باید به آن دقت و توجه داشت، توانایی کنترل ولتاژ است.

به دستگاه های گفته می شود که برای کنترل سرعت، ولتاز و یا فرکانس سرعت استفاده می شود. این دستگاه ها دارای سه پایه هستند. در بالای پتامسیومتر یک پیچ وجود دارد، که می توان تغییرات را کنترل نماید. در پایین دستگاه هم یک مقاومت و یک اتصال به نام وایپر وجود دارد. وایپر می تواند مقدار مقاومت مورد استفاده را را کنترل می کند. بیشتر پتانسیومترها دارای زوایه چرخش حدودی ۳۰ درجه است و همچنین دارای شکل ها و انواع مختلفی می باشند. با این حال، از لحاظ عملکرد، همگی آنها مشابه هم هستند. ولی با این حال، مقاومت آنها تحت تاثیر فاکتورهای محیطی مانند دماف رطوبت، نور، مغناطیس، ولتاژ و … تغییر می کنند. ولی با این حال، از همه پتانسیومترها در مدار مورد استفاده قرار می گیرند.

پتانسیومتر در تاور کرین

پتانسیومترها معمولا در در قسمت گردون شاریوت فرمان استفاده می شود. بعضا در تاورهای ۸۵ ۲۰ در سمت قلاب استفاده می شود. برای گردون شاریوت معمولا ۶۸۰ اهم، ۴٫۷ دهم کیلو اهم و ۱۰ کیلو اهم نیز استفاده می شود. برای سمت قلاب در ایران از پتانسیومتر دو قلو استفاده می شود که ترکیب یک پتانسیومتر ۲۲ کیلو وات با ۴٫۷ دهم کیلو وات است که خروجی آنها وارد قطعه ای به نام بلوک می رود. این بلوک یک تغذیه دی سی دارد و خروجی این حوزه را برای ما تغییر می دهد. حوزه ای که موجب کاهش دور موتور در دنده های پایین می شود. هر چقدر اپراتور فرمان را بیشتر فشار دهد، در این صورت مقدار مقاومت پتانسیومتر را کمتر می کند و خروجی ولتاژی که از پتانسیومتر خارج می شود را بیشتر می کند و بلکو این ولتاژ را می گیرد و خروجی برقی که قرار است به دی سی برود را کمتر می کند و به این صورت موتور راحت تر کار می کند. کار کردن این حوزه مانند قانون فیزیک است. قانون لنز در فیزیک که میدان مغناطیسی که ایجاد می شود با منبع تولید کننده خودش مخالفت می کنند، یه سیم پیچ برق دی سی به آن می دهند که داخل آن آهن ربا می شود. حالا این شفتی که در داخل آن می چرخد سعی می کند آن را نگه دارد و هر چقدر حالت آهن ربایی را نگه دارد، موتور راحت تر کار خواهد کرد.
بنابراین برای راحتی کار موتور و همچنین ایمنی کرین تاور پتانسیومترها از اهمیت بسیاری برخوردار هستند.